De waarde van symptomen bij depressie

Ik lees zojuist een artikel waarin een Psychometrist - als onderzoeker is verbonden aan de UVA - moeite heeft met het word depressie. Hij betwijfelt namelijk dat wanneer je voldoet aan een aantal symptomen, deze bij elkaar genomen de conclusie “je hebt last van een depressie” rechtvaardigen.

Het algemeen aanvaardbare model van de Psychometrie gaat er van uit dat symptomen zijn te vergelijken met thermometers die zijn verbonden met dieperliggende oorzaken. Hij betwijfelt dat en stelt dat symptomen elkaar beïnvloeden en hierdoor is er vaak geen heldere oorzaak te benoemen. Voorts merkt hij op dat de onderlinge beïnvloeding bijzonder snel plaatsvindt en min of meer onbewust. Er wordt niet over nagedacht, het gebeurt gewoon. Daarnaast stelt hij dat wanneer je de symptomen wegneemt de separate klachten wegvallen.

Opmerkelijk is dat onderzoek aantoont dat symptomen een soort netwerk vormen. In geval van een verstoring beïnvloeden de symptomen elkaar door elkaar als het ware te activeren met een enorme snelheid en er bestaan geen tussenstadia. Aan of uit dus. Een recente wetenschappelijke ontdekking laat zien dat als je niets doet de symptomen spontaan weer kunnen verdwijnen.

Gaat dit nieuwe perspectief ook op voor Collectieve Depressies binnen organisaties?

Als het mis gaat binnen een team of organisatie zijn er veel signalen die je kunt oppikken als je er voor open staat. Als je ze niet wilt zien of simpelweg ontkent zijn ze er niet! Signalen worden symptomen op het moment dat je betekenis geeft en interpreteert. Ieder geeft zijn eigen betekenis en daarmee zijn signalen en symptomen niet als thermometer verbonden aan een specifieke onderliggende oorzaak. Ik maak bijna dagelijks mee dat verschillende MT leden anders aankijken tegen elkaar, de signalen uit de markt, de strategie en de organisatie. Bepalend is de betekenis die wij persoonlijk geven aan de informatie die ons bereikt en de besluiten die wij op basis hiervan nemen.

Vaak staan de dingen niet op zich binnen bedrijven. De organisatie is als een levend systeem. Alles en iedereen staat met elkaar in contact en beïnvloed elkaar, gewild en ongewild, bewust en onbewust. Door zonder oordeel en oprecht benieuwd te zijn naar wat er speelt, is het goed mogelijk om zowel de onderliggende oorzaken als ook de onderlinge beïnvloeding helder te krijgen. Niet oordelen en waardevrij zijn is echter niet zo makkelijk voor de meeste mensen, zeker wanneer er belangen in het spel zijn. Verschillende gezichtspunten worden stellingen en eigen waarheden die we ten koste van onszelf, anderen of de organisatie gaan verdedigen. Iedere dag opnieuw...

Separate klachten kunnen verdwijnen als je de symptomen wegneemt, dat klopt. Een leidinggevende die niet functioneert kun je trainen, corrigeren of verwijderen, maar als het probleem in het DNA van de organisatie zit komen de klachten weer terug. Als onderlinge competitie, negativisme of wantrouwen het systeem kenmerken wordt de besmetting razendsnel overgedragen. In wezen verandert er niets met het wegnemen van een symptoom van een disfunctionerend systeem. In dit soort gevallen dient er een systeem interventie plaats te vinden, die de wortels, het bestaan en de identiteit van het systeem raakt.

Niets doen en hopen dat het overgaat is een methode die in de praktijk vaak wordt toegepast. Dit omdat de gemiddelde leidinggevende niet weet wat te doen! Soms waait het inderdaad over en is er de volgende dag niets meer aan de hand. Veelal is wegduiken of ontkennen niet wat er wordt gevraagd en verwacht. Mijn ervaring is wel dat ieder systeem, ieder mens, team en organisatie beschikt over zelf herstellend vermogen. Het vermogen om weer in balans te komen en het evenwicht te herstellen. Het lijkt wel of we dit zijn vergeten...

Ieder mens, team en organisatie is verschillend. De omgevingsfactoren, de context, de ontwikkelfase waarin het zich bevindt etc. verschillen waardoor er altijd behoefte is aan een specifieke aanpak die daarop aansluit. De grootste fout is de symptomen als thermometer te beoordelen en de onderlinge beïnvloeding buiten beschouwing te laten. Het risico bestaat dat de patiënt in dat geval overlijdt.

Bij STRATCH werken we met de principes die natuurlijk veranderen mogelijk maakt. We ondersteunen het zelf herstellend vermogen, herstellen de natuurlijke balans en hanteren een integrale en waarderende benadering. In het geval van een collectieve depressie is de organisatie ernstig getroffen en is professionele hulp nodig om de balans in het systeem te herstellen. Dat is ons vak en dat doen we met plezier in nauwe samenwerking met onze opdrachtgevers. 

Benieuwd hoe dat voelt?

Peter Hijgenaar is verbonden aan STRATCH en specialist op het gebied van verander management, cultuur transformatie en leiderschap.