close
Wensen zijn voorgevoelens van dat wat we in staat zijn te realiseren.
Top Panel
Food for thought
Top Panel
Plezier in 't werk geeft vleugels  

Het Grote Creativiteitsonderzoek

Oh,wat zijn we creatief! In het gunstigste geval is dit een uitdrukking van een regelrecht eurekagevoel: ineens zie je het, de oplossing aller tijden! In het ongunstigste geval is het een uitdrukking van verbittering of sarcasme. Oh, wat zijn we creatief!
De brainstormsessie heeft weer eens niets opgeleverd en we zijn ertoe veroordeeld om verder te hobbelen op dezelfde, bekende weg. Dat laatste is in Nederland regelmatig het geval, ondanks het feit dat bedrijven meer dan ooit schreeuwen om creativiteit en innovatie, zo blijkt uit de resultaten van Het Grote Creativiteitsonderzoek, dat het afgelopen jaar werd' gehouden op initiatief van Het Financiële Dagblad en adviesbureau Trompenaars Hampden-Turner.De 850 deelnemers aan het onderzoek denken van zichzelf dat ze creatief zijn,want ze geven zichzelf algauw een dikke zeven als rapportcijfer. In werkelijkheid gaan ze na het invullen van de 84 stellingen met de hakken over de sloot en verdienen ze maar een mager zesplusje. Hoe komt dat? En wat kunnen we doen om de creativiteit op de werkvloer weer aan te zwengelen?Bij het streven naar meer creativiteit staat een heel groot obstakel in de weg: wijzelf. De gemiddelde werknemer of leidinggevende durft nauwelijks zijn of haar nek uit te steken. We voelen ons niet veilig genoeg in onze eigen onderneming om creatiever te zijn dan onze concurrenten of collega’s omdat het wel is mis zou kunnen gaan en we daarop afgerekend kunnen worden. Het is eigenlijk een wonder dat we met ons allen nog de moeite nemen om ’s morgens ons bed uit te komen. Want fluitend naar ons werk gaan, omdat we daar zo gestimuleerd worden om het beste uit onszelf te halen, is niet het beeld dat opduikt uit de resultaten. En dat is een enorme kapitaalvernietiging. Niet allen voor onszelf, maar zeker ook voor ondernemingen. Creativiteit is voor bedrijven en andere zakelijke organisaties een moeilijk begrip omdat het zo allesomvattend is. Schilders, beeldhouwers, ontwerpers, schrijvers en muzikanten worden gezien als creatief. Zij kunnen uit het niets iets scheppen. In het Westen wordt creativiteit ook geassocieerd met iets totaal nieuws, terwijl een van de grote krachten achter de Japanse economische ontwikkeling van de jaren tachtig het met kleine stappen verbeteren van bestaande producten was.  

Creativiteit is het grootste deel van de tijd niet groots en meeslepend. Zeker in bedrijven is creativiteit een zaak van een geconcentreerde toepassing op een duidelijk gedefinieerd probleem. Bijvoorbeeld: er moet een nieuw zuivelproduct komen. Een gevaar bij bedrijven is dat creativiteit wordt verward met de bekende brainstormmethode om deze op te wekken. Brainstormen is een veelgebruikt middel om tot een slim, nieuw idee te komen. Deze methode hebben we te danken aan de Amerikaan Alex Osborn, die zijn methode ontwikkelde in de jaren veertig van de vorige eeuw. De grote uitdaging in Nederland is uit al die nieuwe ideeën ook nog een nieuw product of dienst te distilleren en in de markt te zetten.

 

Paradox 21ste eeuw
Uit het bedrijfsonderzoek kwam ook de bedrijfparadox van de 21ste eeuw tot uitdrukking: terwijl ondernemingen om te overleven in deze wereld van snelle en grote concurrentie steeds creatiever en innovatiever moeten worden, is de controle op de onderneming en haar mensen door eisen van aandeelhouders en toezichthouders alleen maar groter geworden. Creativiteit kan alleen gedijen in een vrije, soms wat chaotische omgeving waar mensen dingen mogen laten gebeuren, maar dat doen ondernemingen, op een paar uitzonderingen na, allang niet meer. Zoals de Amerikaanse organisatieadviseur Margaret Wheatley het zegt: 'De zaken die we het meeste vrezen in een organisatie - fluctuaties, verstoringen en onevenwichtigheden - zijn de primaire bron van creativiteit.' Het onderzoek laat zien dat erin ondernemingen meer dingen gebeuren die creativiteit en innovatie blokkeren dan bevorderen. Sterker nog, bij sommige bedrijven die een creatief product verkopen, bijvoorbeeld reclame, kan het gebeuren dat de creatieve mensen niet mee gaan naar de klant. Hun 'onaangepaste' of 'confronterende' gedrag zou de klant wel eens boos of verdrietig kunnen maken, Met het verlies van de opdracht als resultaat. Zekerheid voor alles. Voor veel mensen is creativiteit nog steeds een talent, slechts weggelegd voor een select gezelschap van mensen. Dat blijkt ook uit het onderzoek. De stelling 'Iedereen is in aanleg creatief' haalt op een schaal van 1 tot 10 slechts een rapportcijfer van 6,3. Dus de ondervraagden geloven maar ten dele dat creativiteit in onze genen zit. Maar niets is minder waar. We worden allemaal creatief geboren. Creativiteit is in eerste instantie niets anders dan het stellen van vragen. Die onbevangenheid gaat er in de loop der jaren van af. We passen ons vrijwillig aan de norm aan of de sociale druk is zo groot dat we niet anders kunnen. Kijk naar het onderwijs. Scholen zijn in de praktijk plaatsen waar een mens meer afleert dan bijleert. Vanaf het moment dat we als kind kunnen praten stellen we 65 vragen per dag en op het moment dat we met pensioen gaan, is dat teruggelopen tot 6. Blijkbaar neemt onze nieuwsgierigheid met de tijd af en onze schroom om dom over te komen toe. We stellen onze vragen niet meer, vaak uit angst om voor dom versleten te worden.

Die ambivalentie blijkt ook uit het feit dat mensen wel graag creatief willen zijn omdat het appelleert aan een gevoel van vrijheid. Maar als met nieuwe ideeën komen, betekent dat ze zich teweer moeten stellen tegen cynisme, desinteresse van hun omgeving of krappe budgetten, dan hebben ze de neiging om af te haken.

 

Geluk
Waarom is creativiteit zo belangrijk? Ten eerste omdat we, er als mens zo gelukkig van worden. Nieuwe dingen ontdekken, talenten en vaardigheden ontwikkelen en mooie dingen maken en bekijken, zorgen voor de afgifte van een natuurlijke drug in ons brein en daar worden we blij van. En we ontlenen onze betekenis aan het doen van interessante dingen. Het is niet voor niets dat werken aan de lopende band niet als een favoriete baan wordt gezien. Zelfs lopendebandwerk waar je een wiskundig genie voor moet zijn, is niet erg populair. Net als de natuur heeft de mens een natuurlijke drang tot groeien. In onze samenleving, waar de meeste mensen een redelijke welvaart kennen, manifesteert dat groeien zich in ontplooiing. Dat kan zijn met muziek, sport en andere zaken waarmee een individu wordt uitgedaagd. Dat groeien is net zo belangrijk in het werk als daarbuiten.

Kortom, creativiteit is een onmisbaar instrument voor het bedrijfsleven en de samenleving om meer welvaart en een betere wereld te creëren. We hopen met dit onderzoek de belangrijkste obstakels bij het ontstaan en de ontwikkeling ervan in kaart te brengen. Zodat we een poging kunnen doen om die hindernissen op te ruimen of te vermijden.

 

Methode Onderzoek
  • Het onderzoek bestond uit 84 stellingen met een Likertschaal van 'zeer mee oneens' tot 'zeer mee eens'
  • De Likertschaal is een methode om moeilijk te kwantificeren gegevens toch te kunnen ondervragen en te kunnen voorzien van een ordinaal meetniveau
  • Plus vijf open vragen:

    1. Wat is creativiteit?
    2. Wat stimuleert dat?
    3. Wat remt creativiteit?
    4. Waarom is het nodig?
    5. Het creatiefste bedrijf?
 8,7 
 De stelling 'Ik vind het belangrijk om plezier te hebben in mijn werk' leverde de hoogste score op. De positieve score op dit punt is hoopgevend, want wie er geen belang aan hecht om plezier te hebben in zijn of haar werk, accepteert kennelijk een saai, oninspirerend bestaan. Dat is niet de soort instelling waaruit creatieve wonderen voortkomen. Wie zijn werk met hart en ziel doet, schept de gunstigste voorwaarden voor het ontstaan van toewijding, passie en inspiratie. Bovendien hebben mensen die dit doen, vaak een energieke, blije en inspirerende uitwerking op anderen, waardoor hun vermogen om creatieve topprestaties te leveren nog verder toeneemt.   
 2,3 
 		 De stelling 'Een deel van mijn creativiteit komt voort uit seksuele frustratie' boekte de laagste score van alle 84 stellingen. Het kan twee dingen betekenen. Weinig mensen die meededen aan het onderzoek hebben last van een seksuele frustratie. Of weinig mensen zijn in staat om hun seksuele frustratie om te zetten in creativiteit. We neigen naar de eerste uitleg vanwege de score van 5,9 op de stelling 'Flirten stimuleert mijn creativiteit'. Flirten zet alle zintuigen en de hersens op scherp, jaagt het dopamine gehalte in het bloed op en brengt een gevoel van welbevinden teweeg, een enorm concentratievermogen en een cocaïneachtige high, allemaal zaken die voor creativiteit nuttig zijn.   
 7,3 
 We vroegen de deelnemers aan het onderzoek zelf aan te geven hoe hoog ze hun eigen creativiteit inschatten. Gemiddeld kwam het rapportcijfer uit op 7,3. Ook vroegen we hoe hoog de deelnemers dachten dat de collega’s zouden oordelen over hun creativiteit. Ook daar kwam het cijfer 7,3 uit. Helaas moeten we op basis van de waardering van de stellingen constateren dat de gemiddelde creativiteit slechts op 6,3 uitkomt. Reden daarvoor is dat de mensen die deelnamen aan het onderzoek flink wat obstakels aangaven voor het kunnen uiten van hun creativiteit.   
 7,1 
 		 De stelling hier is 'Creativiteit moet strak gemanaged worden'. De uitspraak dat creativiteit strak in de hand gehouden moet worden, is kenmerkend voor mensen die zelf niet creatief zijn. Zij zien creativiteit als iets potentieel bedreigends waarvan de gevolgen binnen strakke grenzen moeten worden gehouden, dan wel als iets richtingloos dat in goede banen moet worden geleid. De werkelijkheid is dat creativiteit uit zichzelf zelden richtingloos is. Vaak komt creativiteitjuist voort uit de spanning tussen een helder voor ogen staande uitkomst en de afwezigheid van een manier om deze snel te realiseren.   
 6,4 
 		 'Een van mijn sterkste kanten is voorspelbaarheid' haalde een opvallend hoge score van 6,4. Voorspelbaarheid is lange tijd de waardevolste eigenschap geweest voor mensen in de top van het bedrijfsleven, met name in beursgenoteerde ondernemingen. Helaas staat voorspelbaarheid haaks op creativiteit, want het product van creativiteit is juist bij uitstek onvoorspelbaar. Creativiteit kan alleen maar gedijen in een vrije, soms wat chaotische omgeving waar mensen dingen mogen laten gebeuren.