Clubliefde alleen is niet genoeg Opa's en oma's zijn ingeschakeld en ook de neptante spaart driftig mee. En als dat niet voldoende oplevert kun je altijd nog achter het dranghek bij de ingang van Albert Heijn gaan staan om voetbalplaatjes te bedelen.

De collectieve jacht op de plaatjes is een mix van ouderwetse verzamelwoede en onverwoestbare liefde voor het voetbalspel. Diezelfde passie voor de sport verleidt jaarlijks de nodige mannen van naam en faam zichzelf te verbinden met een bestuursfunctie te verbinden aan een voetbalclub. Soms is dat bij de club in de buurt, of die van hun jeugd en soms zelfs bij een betaalde voetbalorganisatie. Het is de bevestiging van hun succesvolle sociale loopbaan maar het gebeurt ook in de wetenschap dat de voetbaljungle grote publicitaire gevaren met zich meebrengt. 'Dit is een functie waarin je nooit met applaus vertrekt', stelde bouwondernemer Dick van Weil, die in zijn vrije tijd president-commissaris is bij Feyenoord. Van Weil, bestuursvoorzitter van bouwbedrijf Dura Vermeer, is een voorbeeld van de nieuwe voetbalbestuurder. De in het bedrijfsleven geslaagde professional die, gedreven door clubliefde en ijdelheid, een bestuursfunctie in het betaalde voetbal accepteert, wint steeds verder terrein. Het past bij de verdere professionalisering van een bedrijfstak waarin miljoenen in omgaan, vindt John Rijsman van de Universiteit van Tilburg. De hoogleraar sociale psychologie is medevormgever van KNVB-cursussen voor trainers en directeuren in het betaalde voetbal en lid van de raad van toezicht van het Tilburgse Willem 11. Tegelijkertijd stelt Rijsman vast dat de bezoldigde voetbalcommissaris nog een uitzondering is. 'En misschien is dat maar goed ook. Om te kunnen slagen in deze sector heb je een dienende bestuurdernodig', stelt hij. 'En de goede kant van amateurisme is bovendien dat er onwaarschijnlijk veel tijd en energie in de functie wordt gestopt.' Dat maakt het niet altijd eenvoudig de juiste mensen voor zo'n functie te strikken, weet Rijsman ook. 'Voetbal kan alleen bestaan door de spanning tussen winst en verlies. Bestuurders in de voetbalwereld moeten daar wel tegen bestand zijn en terug kunnen vallen op een ruime bestuurlijke ervaring. Ze moeten in een wereld waarin de emoties heel hoog kunnen oplopen, in staat zijn opzij te stappen om tijd te vinden rationeel na te denken.'

Henk Ramautar die tot afgelopen zomer vijf jaar president-commissaris was bij het altijd turbulente Vitesse uit Arnhem, herkent het beeld uit eigen ervaring. Maar een garantie voor succes is het niet. 'Een goede bestuurder in het bedrijfsleven hoeft nog niet een goede bestuurder in de voetbalwereld te zijn', stelt de voormalige directeur van zorgverzekeraar Menzis. 'Maar een slechte ondernemer 'wordt nooit een goede sportbestuurder.' Toch juicht Ramautar de komst van de zakelijk ingestelde voetbalbestuurder toe. 'Stabiliteit in de top van een organisatie vertaalt zich uiteindelijk altijd in consistentie in de resultaten op het veld. Kijk maar naar FC Twente, Heerenveen en FC Groningen.' Vandaar ook dat hij niet direct gecharmeerd is van die andere trend in voetballand: de opkomst van de ondernemende suikeroom, die desnoods de club koopt zoals Frans van Seumeren bij FC Utrecht of op een ander wijze de financiën domineert zoals Dirk Scheringa bij koploper AZ. 'Daar is helemaal niets mis mee', zegt Ramautar, 'maar je moetje wel afvragen in hoeverre de clubliefde overeind blijft op het moment dat er een crisis bij het eigen bedrijf is. De clubliefde van Abramovitsj voor Chelsea mag momenteel in ieder geval minder geld kosten.' Ramautar kwam in 2003 op aandragen van de gemeente Arnhem bij Vitesse in het zadel toen de club zowel financieel als sportief op sterven na dood was. Ramautar voldoet aan alle karakteristieken stuurder weer de kleine jongens van weleer van de moderne bestuurder zoals die bij bijna ieder club te vinden is: zakelijk gepokt en gemazeld, aljaren trouw bezoeker van de club (veelal als sponsor in de businessclub) en in het bezit van een breed regionaal netwerk. Niet voor niets zitten er relatief veel Rabobankiers in de voetbal besturen. Tendensen in het bedrijfsleven om buitenlanders in het bestuur aan te trekken, zijn in de voetballerij niet aanwezig, zoals ook de vrouw slechts als 'echtgenote van' of als kantinejuffrouw in de bestuurskamer is te vinden.

Henk Ramautar: Blijft de clubliefde in tijden van crisis bij het eigen bedrijf wel overeind?

Betaald voetbal in Nederland is boven alles een regionaal georiënteerd mannenbolwerk. De geslaagde mannen van het regionale old boys network worden bij de voetbalclub gewoon weer de kleine, op voetbalplaatjes jagende jongens die ze ooit waren. Maar met clubliefde alleen kom je er niet, waarschuwt Ramautar. Ook ondernemers die denken louter op basis van hun zakelijke ervaringen ongeschonden de eindstreep te halen, zullen niet overleven. De voormalige Vitesse-voorzitter ziet drie grote verschillen tussen het bedrijfsleven en de sport: snelheid, volatiliteit en dynamiek. 'Als ondernemer werkte ik van jaarrapportage naar jaarrapportage', herinnert hij zich. 'In de voetballerij heb je ieder week een resultaat. Het publiek en de pers zijn je accountant. Daar heb ik aan moeten wennen.' Om in die door sentimenten gedreven scorebordwereld van het voetbal verstandige besluiten te kunnen nemen, is het hebben van een meerjarig beleidsplan onontbeerlijk, meent Ramautar. Die rode lijn moet dan wel in kleine stukjes worden gehakt om slagvaardig te kunnen optreden. 'De club werd wel eens in de morgen gebeld voor de aankoop van een speler', schetst Ramautar de realiteit. 'Niet veel later lag er een dvd met hoogtepunten uit zijn carrière op kantoor. En rond de middag ging de telefoon weer: nu beslissen. Zonder technisch beleidsplan is dit niet te doen. Op basis van welke technische en zakelijke gronden moet je dan beslissen? Mijn insteek is datje er als bestuurder zit om de ratio te bewaken. Anderen mogen met emotie aankomen en je proberen mee te trekken, maar ik zit er voor de ratio.' Hoogleraar Rijsman is het daarmee eens, maar weet ook dat emotie nooit helemaal is uit te sluiten. 'Aan een voetbalbestuurder worden hoge eisen gesteld. Enerzijds moet hij een  dunne huid hebben om alle signalen binnen en buiten de club op te vangen', zegt de Willem ll'er. 'En aan de ander kant moet hij een dikke huid hebben om mogelijke kritiek te overleven.' Goed communiceren met pers, supporter en sponsor is daarom van essentieel belang, weet Ramautar.

'Communicatie is key', zegt hij zelf, in de wetenschap dat het niet altijd even gemakkelijk is. 'Supporters kunnen spelers, trainers en bestuurders maken afbreken', zegt hij. 'Logisch, want het zijn uiteindelijk toch je klanten. Er staat natuurlijk van alles op internet waar je niet altijd blij van wordt, maar je kunt het ook zien als een permanent klanten panel waar je als ondernemer je vingers bij zou aflikken. Het levert marktinformatie op waar je anders heel veel geld voor zou moeten neerleggen.' Maar Ramautar weet dat ook dat een eendimensionale zakelijke aanpak niet werkt. 'Kijk maar eens naar wat er de afgelopen maanden in de voetballerij is gebeurd. Bij de meeste bedrijven delft een werknemer hetonderspit als er een conflict is met de manager of directeur. Dat ligt in het voetbal toch heel anders.' Dit seizoen zijn de trainers van Roda, Vitesse, Feyenoord en PSV van het toneel verdwenen als gevolg van het ontbreken van een goede samenwerking met de spelers.

John Rijsman: Voetbal kan alleen bestaan door de spanning tussen winst en verlies